Alle beestjes helpen!

Insecten hebben het moeilijk lezen we in de insectengids van Natuurmonumenten. Een stille ramp zo staat er verderop want insecten staan aan de basis van al het leven. Het houdt ons flink bezig. Onze achtertuin is klein maar grotendeels groen en het thuis van al veel kleine beestjes. Toch willen we meer doen. De beste tip voor een insectentuin in dit overigens gratis te bestellen boekje is wel 'doe niets en laat je verrassen!'
Bij wijze van experiment hebben we dus besloten de voortuin niet te maaien, niets doen dus, en inderdaad de verrassing is groot wanneer je ziet wat er tevoorschijn komt. Zo veel mooier dan een strak stukje gras en het is ineens een drukte van jewelste er vliegt van alles af en aan, prachtig!

Het buitenleven, het groen en alles wat er groeit en bloeit vormt de rode draad van onze opvang. De komende periode weer wat extra aandacht voor de kleine vliegende insecten. Wij gaan met de insectengids op tuinsafari ofwel 'op'e strún yn de tún!

Doen:

- Insectenhotel maken

- Bloembommetjes gooien

- Zorg voor rommelhoekjes in de tuin waar brandnetels mogen groeien. Veel vlinders zetten hun eitjes daarop af. 

- Schoffel en hark niet te veel. 

- Maak geen eilandjes van planten met daaromheen zwarte aarde, maar zorg voor begroeiing waarin insecten kunnen schuilen. 

- Koop planten met meeldraden, daar houden vlinders en bijen van. 

- Natuurlijk de belangrijkste tip. Maai niet alles weg maar laat eens een strookje staan. 

Maitiids tema - myn túntsje

It is maitiid! Wy binne alle dagen yn de tún en alle dagen sjogge wy wer wat nijs. It gers is wer grien en ek oan it appel- en parrebeamke komme hiel foarstichtich wer griene bledsjes. Wy ha blomkes plante en woartelsiedsjes yn de grûn dien. Hiel spannend, no mar wachtsje op wat der groeit en bloeit. Kommende tiid hâlde wy us hjir mei dwaande, fansels sille wy hiel goed soargje foar us túntsje!

'Ik ha sels in túntsje, mei beantsjes en mei slaad, mei woartels en komkomer, radyskes en tomaat.'
 (Myn túntsje - Deuntsjes foar dy)

Hjirûnder de wurden dy't by dit tema in soad foarby komme:

de tún - de tuin | it gers - het gras | blommen - bloemen | gieter | griente - groente | woartel - wortel | siedsjes - zaadjes | de kroade - de kruiwagen | de skeppe - de schep | it ingeltsje - het lieveheersbeestje


Boeken:
Helden in de groentetuin - Ulf Stark Charlotte Ramel
De tún - Tûzen wurden
Muis ontdekt de natuur - Lucy Cousins
Deuntsjes foar dy - Geartsje Douma, Hindrik van der Meer

Maitiids tema: op'e strún yn de tún

 Op'e strún yn de tún!  

Lizze yn it gers op'e rêch as op'e búk.

Slûpe en krûpe,

Sjoch! dêr by die grutte strúk.

Wat bist hat him dêr ferstoppe? 

Soe er wol hearre dat wy him roppe? 

En wa doart en sjoch ris ûnder die grutte stien? 

Hjoed geane wy op aventoer

Hjoed geane wy op strún

Hjoed geane wy op aventoer yn de tún!

Mei in aventoer witst fan tefoaren net wat der barre sil, en dat kin fansels wol in bytsje spannend wêze! Yn de tún belibje wy altyd wol wat. Der is in soad te sjen, mar ek te hearren, te rûken en te fielen.
In fûgel op it stek mei in tûkje yn'e bek, slakken fine, mei de bleate fuotten fiele dat it gers kriebelt.
 
De reaksje fan de bern op lytse bisten as de wjirm, slak, spin en stienkrobbe is noch wol ris ien fan 'ieuw en jakkes bah!' mar ek hieltyd faker fan 'sjoch ris wat ik hjir fûn ha!'

grutte en lytse slakken op de parrebeam

Hjirûnder de wurden dy't by dit tema in soad foarby komme:

de tún - de tuin | it gers - het gras | blommen - bloemen | tûkjes - takjes | wjirm - worm | slak | stienkrobbe - pissebed | fûgel - vogel | ingeltsje - lieveheersbeestje | spin | flinter - vlinder

Boeken by dit tema:

• Dag beestjes! - Elle van Lieshout, Erik van Os en Mies van Hout
• Hoe doet dit dier? - Sebastiaan Braun
• Oeps er zit een worm in! - Britta Teckentrup
• De regenworm - Marian van Gog (de kijkdoos)
• De slak - Bouwina de Ridder (de kijkdoos) 
• Ik onderzoek de dieren onder een steen - Winkler Prins ontdekboek
• Tûzen wurden - Heather Amery (praatplaat de tún)

Dag van de groene kinderopvang!

Vandaag was het de dag van de groene kinderopvang. Wat ons betreft is het elke dag een groene dag en ook vandaag hebben we er weer flink van genoten. Naast lekker buiten spelen, is er ook volop aandacht voor alles dat groeit en bloeit in de tuin. Natuurlijk zorgen we goed voor de plantjes die we  zelf gezaaid hebben (zie thema zaaien, groeien, bloeien) maar net zo leuk zijn de bloemetjes die spontaan in het gras groeien. Ook in een kleine tuin valt genoeg te ontdekken!

* Tip: voor een natuurlijke en diervriendelijke tuin, ruim niet te veel op! 
Vogels, egels en insecten vinden rommelige tuinen prettig omdat ze zich er kunnen verstoppen en eten kunnen vinden.

Zaaien, groeien, bloeien

'Ik ha sels in túntsje, mei beantsjes en mei slaad, mei woartels en komkomer, radyskes en tomaat.'
 (Myn túntsje - Deuntsjes foar dy)

Het is lente. Een paar dagen geleden zou ik geschreven hebben, het is volop lente! De zon schijnt,  vogels fluiten hun mooiste lied, bomen staan in bloei en overal zijn de prachtigste bloemen te bespeuren. Op dit moment kunnen we al die enthousiaste bewoordingen wel achterwege laten. Het is weliswaar nog steeds lente maar een koude stormachtige variant erop. 
Binnen is het in ieder geval wel een beetje lente want we hebben zelf zaadjes geplant en zien nu hoe de eerste plantjes opkomen. Het blijft bijzonder hoe uit zo'n klein zaadje een plantje kan groeien.

Anna uit het boek 'Anna en haar groentetuintje' heeft in ons voorjaars thema een hoofdrol want samen met haar leren we van alles over de groentetuin. Wat hebben we allemaal nodig? Zaadjes natuurlijk, maar ook een schep en hark, een kruiwagen, gieter en tuinhandschoenen. We leren verder dat plantjes zon en water nodig hebben en ook dat we geduld moeten hebben. Net als Anna kijken we elke dag even bij de plantjes.

Enkele woorden die tijdens dit thema regelmatig voorbij zullen komen:
maitiid/lente, blom/bloem, siedsje/zaadje, groeie/groeien, griente/groente, sinne/zon, tún/tuin, kroade/ kruiwagen

Activiteiten

• lezen: Anna en haar groentetuintje/Kathleen Amant                                                                     Samen met Anna leren we van alles over de groentetuin.  
• zingen: Myn túntsje uit Deuntsjes foar dy
• zingen en uitbeelden 'krokusbolletje kom eens uit je holletje...'
• praatplaat groentetuin (Dagmar Stam) 
• thema tafel 
• verven, tekenen en knutselen
• groente geheugenspel - (speelgoed) groente en fruit verstoppen onder een doek. Alle kinderen de ogen dicht, er één weghalen de kinderen laten raden welke er mist. 
• rollenspel boer/groenteboer - de boer haalt met de kruiwagen het groente van het land en brengt ze naar de groenteboer zodat die ze in de winkel kan verkopen.                                                      
  
  
  
  

Thema Kriebelbeestjes

We liggen in het gras, sluipen door struiken en bosjes en kijken onder stenen. Als echte onderzoekers speuren we naar kriebelbeestjes.  In de tuin leven heel veel kleine beestjes. Wanneer we goed opletten horen we ze zoemen en zien we ze fladderen of heel langzaam voorbij kruipen. Er zijn ook beestjes die je niet meteen ziet omdat ze zo klein zijn of omdat zich goed hebben verstopt. Met het prachtig boek 'Speuren naar insecten en andere kleine dieren' en het Tomke thema boekje 'De natuer yn...' leren we een paar van deze kriebelbeestjes een beetje beter kennen. Kleine beestjes als de pissebed (stienkrobbe) de slak (húskeslak) en de spin.

Activiteiten

• We bekijken de praatplaat uit het Tomke boekje 'sjoch, praat en wiis oan'
• We lezen Tomke verhaaltjes over slakken en 'stekbisten'. Een Dikkie Dik verhaaltje over de spin, en 'Wiebelende wormen' (een baby boekje) 
• We zingen liedjes uit 'Deuntsjes foar dy'. In húskeslak en Kribelpoatsjes.
• We speuren naar kriebelbeestjes in de tuin
• Een echte slak op je hand, wie durft?
• We maken kriebelbeestjes van klei 
• We tekenen en kleuren (Frokkie en Lola)
• We maken een insectenhotel *
• We kriebelen elkaar, met onze vingers als kriebelspinnetjes
• We doen wormpjes vangen met een wasknijper
• Rijmpjes   
  
  Stienkrobbe (pissebed)
  Yn it tsjuster fiel ik my thús,
  ûnder in stien, dêr is myn hús.
  Wa bin ik?
  
  
  
  Slak
  Ik krûp, seit de slak
  hjir mar wat om
  Mei myn hûske op'e rêch
  hoech ik noait nei hûs werom
  (út Myn earste Fryske Van Dale)
  
  De Spin
  Moast dy spin ris rinnen sjen,
  mei syn lange triedden jern!
  Syn webbe hat er samar makke.
  No wol er michjes pakke!
  (út Tûzenpoatsjes fan Geartsje Douma)

*Insectenhotel: herbergier in je eigen tuin 
Misschien heb je wel een vogelhuisje in de tuin of op het balkon. Het is nuttig om ook een insectenhotel te bouwen, waar bijen, hommels, sluipwespen (een vliegensoort) en lieveheersbeestjes kunnen overwinteren en de ruimte gebruiken als geboortehuis. Deze dieren zijn belangrijk omdat ze voor de biodiversiteit in de omgeving zorgen; de verscheidenheid aan bloemen, dieren en planten.

De biodiversiteit is in gevaar omdat insecten steeds verder uitgeroeid worden. Hierdoor sterven ook planten uit en daardoor nog meer insecten en... zo gaat dat door.
Kinderen raken betrokken bij het leven in de tuin wanneer ze een insectenhotel maken en ze kunnen goed in de gaten houden of er eitjes gelegd worden.  (artikel Kiind Magazine)

Zonnebloemwedstrijd

Zonder het te weten hebben onze zonnebloemen meegedaan aan een wedstrijd en kennelijk met overmacht gewonnen! In juni kregen wij van de buurvrouw twee kleine plantjes. In twee maanden tijd waren de planten tot boven het schuurtje gegroeid. Ze waren zo groot geworden dat buurvrouw de bloemen vanuit haar tuin ook kon zien. Na de vakantie stond ze ineens op de stoep met een meetlint. Het bleek dat onze plantjes onderdeel waren van een zonnebloem wedstrijd binnen de familie.  De prijs? een emmertje Fryske alve stede drop. Weliswaar niet zo geschikt voor de appels & parren kinderen maar het gaat natuurlijk om de eer. Geen zorgen die dropjes komen wel op ; )  Bedankt buurvrouw Griet!

Zonnebloemen week 29

De zonnebloemen doen hun naam wel eer aan. Met deze zomerse dagen zijn ze sinds vorige week alweer 32 cm gegroeid! De grootste is 125 cm. Er lijkt nog geen eind aan te komen.  Voor de kinderen zijn het nu al reuzen, benieuwd hoe groot ze volgende week zijn...

Zonnebloemen week 28

De zonnebloemen zijn sinds vorige week
al weer 23 cm gegroeid.  Binnenkort maar eens op zoek naar een lange stok voor wat steun. Ze gaan met een beetje wind al flink heen en weer. Het wachten is nu op de mooie bloemen. Misschien volgende week? we zullen zien...

Zon, zomer en zonnebloemen

Voor (onze) basisschool kinderen is de zomervakantie al begonnen. De zomerweken zijn altijd een beetje anders,  we houden wel hetzelfde dagritme maar dan zonder op de klok te kijken. Met de rust is er natuurlijk ook meer drukte in huis omdat de oudste kinderen nu thuis zijn. Gezellig!

Het symbool voor de zon en zomer is toch wel de zonnebloem. Van de buurvrouw kregen wij deze twee plantjes. Een leuk project om ons deze zomerweken mee bezig te houden. Naast dat het een mooie bloem is en we er vrolijk van worden is het ook een bijzonder nuttige bloem.


Zonnebloem weetjes
Zowel de pitten als de bloem zijn eetbaar. De zonnebloempitten kunnen we zelf opeten maar het is ook een goed idee om ze voor de vogels in de winter te bewaren.

De kop van de zonnebloem draait overdag met de zon mee om s’nachts weer naar het oosten te draaien waar de zon de volgende ochtend weer op komt. Verder kunnen ze wel tot 5 meter hoogte groeien. Benieuwd hoe groot onze bloemen gaan worden!

Elke dag kijken we even hoe het met ze gaat. Hebben ze water nodig, zitten er ook slakken verstopt op de bladeren. Kortom met onze goede zorgen worden ze vast heel groot!

Thema boerderij dieren

'Kom dan geane wij nei de berne-buorkerij.  Wat in bisten, wat bisten sjoche wij. Geiten bê bê bê, skiepkes mê mê mê, guozen gak gak gak en de eintsjes kwak kwak kwak. '

Dit liedje uit 'Deuntsjes foar dy' hebben we de afgelopen weken bijna dagelijks gezongen.  Compleet met bijpassende dieren geluiden, eigen aanvullingen van de kinderen (baarch knor knor knor enz.) en natuurlijk de boerderij met de dieren erbij op de tafel.  Vooral de kleinsten moesten er erg om lachen en deden enthousiast mee.  Een dankbaar publiek.

Naast boekjes, rijmpjes en geknutsel zijn we ook veel buiten geweest op zoek naar boerderij dieren. Voor een klein dorp als Earnewâld komen we onderweg opvallend veel dieren tegen. Dat is natuurlijk ook het mooie van wonen op het platteland waar je moet opletten voor overstekende kippen en eenden die je al bij de voordeur komen begroeten ; )

Hier een kleine greep uit het aantal dieren die we zoal buiten hebben gezien: paarden, shetlandpony met een veulentje, kippen, konijnen, poezen, pups en een niet zo vriendelijk schaap.
Ook dieren die niet direct thuis horen op de boerderij hebben indruk gemaakt. Favoriet waren toch wel de lama's, maar we hebben ook kunnen genieten van een kikkerconcert,  jonge eendjes gevoerd en gekeken naar hoe een meerkoet druk bezig was met zijn (of haar?) nest.

Dieren hebben altijd een grote aantrekkingskracht op kinderen, een thema als deze zal dan ook vaker voorbij komen. Nu sluiten we het af want de zomer is in zicht. Vanaf komende zaterdag 21 juni is de lente voorbij en de zomer officieel begonnen. We hebben al een paar mooie zomerse dagen gehad maar het smaakt natuurlijk naar meer!

Frokkie en Lola op de berne-buorkerij

(Myn earste Fryske Van Dale)
In boer mei in trekker
wat hinnen en kij,
dat is in buorkerij

Tok tok tok
Twa hinnen yn in hok.
Ha se aaien en hoefolle?
Dat soe ik graach witte wolle.

Thema: herfstfruit

Zondag 22 september begint officieel de herfst. Bij herfst denken we vooral aan stormachtige wind, regen en vallende bladeren,  maar van oorsprong is herfst ook het woord voor de oogstperiode. Denk maar eens aan het engelse woord 'harvest' wat oogst betekent. Naast vallende bladeren gaat de aandacht de komende weken vooral naar het vallende fruit, de appels en peren...

Natuurlijk zijn het niet alleen appels en peren die in de herfst geoogst kunnen worden. Zo hebben we in de tuin bijvoorbeeld pompoenen, courgettes en druiven. Elke maand heeft zijn eigen groente en fruit, een mooi overzicht van wat er nog meer bij dit seizoen hoort zie je op de groente-en fruitkalender.   

Wat gaan we doen? 
Buiten: in de omgeving gaan we zoeken naar fruit.  Hoe groeien appels en peren? In de tuin bekijken we wat er allemaal groeit en verandert. Zijn de pompoenen en courgettes al groter geworden?  worden de druiven al blauw? 

Binnen: wat ligt er in de fruitschaal? of beter gezegd wat heeft Bio Boer Giel in de fruittas gestopt?  hoe ziet een appel en peer er uit?  natuurlijk gaan we ook proeven. Smaken ze hetzelfde?  Wat kunnen er nog meer van maken? appelmoes, appelflapjes, taart of appel-perenjam.

We lezen:
De kleine muis en de grote rode appel - A.H. Benjamin en Gywenth Williamson
Dank je wel, lekkere appel! - A. Moller 

We zingen:
In iedere kleine appel (Liedjes met een hoepeltje erom) 
In iedere kleine appel
In iedere kleine appel daar lijkt het wel een huis
want daarin zijn 5 kamertjes precies als bij ons thuis
in ieder hokje wonen 2 pitjes, zwart en klein
die liggen daar te dromen van licht en zonneschijn.
Zij dromen hoe zij later ook bomen zullen zijn
en appels zullen dragen voor mensen groot en klein.

Fruit-itersferske (Deuntsjes foar dy)
Piter hat in appeltsje
Jantsje hat in par
Sytse hat in sinesappel ite mar!

kleurplaat appelboom

kleurplaat perenboom

 

 appels & parren volgen met Bloglovin

Eenden op visite

De eenden die normaal wat door de tuin scharrelen zochten het vandaag wat hoger op. Samen zitten ze gezellig op het dak van de garage.

Thema Lente

Het is Lente! De zon schijnt, de blaadjes groeien aan de bomen, de vogels fluiten en maken nesten. Overal om ons heen is nieuw leven te zien. Bij de sloot is het met alle eenden nu een drukte van jewelste. Voor de kinderen spannend en gezellig, de eenden komen regelmatig even langs wandelen. Tot zover lijken de eenkorven nog onbewoond, maar er gaan hier en daar al geruchten dat er gebroed wordt. We houden het goed in de gaten!

Het moge duidelijk zijn, de eend krijgt de komende weken onze speciale aandacht. Aan de hand van het boek 'De eend' (Het ontstaan van leven) van Barrie Watts bekijken we de ontwikkeling van ei naar eend. Verder lezen we over de avonturen van Bommes het eendje, geschreven door Jane Simmons. 

 

Wat gaan we doen?

Buiten: hoe ziet een nest er uit, misschien kunnen we een nest vinden, zelf een nestje bouwen net als de vogeltjes. Wat hebben we nodig en kunnen we dat vinden in de tuin? Kunnen we een ei en/of nest ook maken van zand?

Binnen: zoekplaat lente, boekjes bekijken, aan de slag met klei, tekenen, knutselen, liedjes zingen, nest maken van kussens en kleden.

 

   Ei van de grauwe gans, een vondst van Harm in 'It Wikelslân'

  Bloemzaadjes van OERRR zijn geplant nu maar afwachten...

Tomke Sympoasium 2012

Woensdagmiddag 14 november werd er voor de 16e keer een Tomke Sympoasium georganiseerd, en wel in Earnewâld! Vond ik de locatie al bijzonder en reden genoeg om me aan te melden, het thema was ook nog eens goed gekozen namelijk 'natuer ticht by it jonge bern'.  Aan de hand van verschillende workshops nieuwe en praktische ideeën opdoen om de natuur dicht bij het jonge kind te brengen. 

Van de zes workshops kon je er helaas maar twee volgen, een moeilijke keus want ik had ze allemaal wel willen doen.
Bij Auke Kuiper van de RietNymf heb ik de nodige ideeën opgedaan om toe te passen op de tuin. Deze winter maar eens tekeningen gaan maken wat er allemaal anders kan en moet. Misschien komt er wel een aarbeientoren, kruidenspiraal of insectenhotel? Het heeft me in iedergeval het laatste duwtje in de rug gegeven om er serieus over na te denken en plannen te maken.
De andere workshop was een zintuigentocht voor peuters in het Pettebosk onder leiding van het Fryske Gea. Een prachtig gebied waar ik toch echt vaker naar toe moet met de kinderen (en het is zo dichtbij!). Een aantal elementen van deze workshop heb ik vandaag meteen toegepast. Met een spiegel, ik heb hier de spiegelkaart van OERRR voor gebruikt,  onder paddestoelen kijken en kriebelbeestjes zoeken en bestuderen. Ontzettend leuk om te zien hoe enthousiast de kinderen er op reageren. Elke steen en boomstam werd opgetild of omgekeerd om te kijken of er ook beestjes onder zaten.

Kortom het Tomke Sympoasium 2012 was wat mij betreft een succes!

Organisatie:
Partoer in samenwerking met de Tomke-werkgroep (Afûk, BSF, Cedin, Omrop Fryslân en SFBO).

De eerste vijf OERRR kaarten zijn binnen!  Leuke opdrachten waar we meteen mee aan de slag kunnen. Proef de regen bijvoorbeeld, of lok een regenworm. Het moet eerst wel even flink regenen, maar dat lijkt me in deze herfstige periode niet zo'n probleem. Er zal vast nog wel een buitje voorbij komen.
Ook deze gratis kaarten bestellen?
ga naar  www.oer.natuurmonumenten.nl